Iluro, ciutat romana : purmèrs crestians

Eras tralhas deths purmèrs crestians en Biarn : Auloron deth sègle IVau ath VIau

Auloron qu’ei era vila deths Pirenèus Atlantics on trobam eth mei de vestigis crestians.

 Eth diu esconut

 Ath mes de junh de 2001, quan restaurèn eth timpan deth portau romanic dera catedrau, qu’avón de tirar ua labassa de marme a on èra representada era Vièrja Maria. Alavetz, sus eth darrèr dera labassa que sortí, ò suspresa, er imatge deth diu Mars. Ath meste escultador deth sègle XIIau, que li hasè hrèita ua beròja pèira entà acabar era soa òbra. Que causí un blòc, escultat sonque d’un costat, qui èra per aquiu. Un còp ciselada era figura dera mair de Diu, que marterè, dens era pèira, er imatge eroïc der’idòla entà l’encastrar enter duas labassas. Eth diu Mars qu’esté dongas esconut. Probable que figurava, ath segond sègle, hens un temple anterior ara catedrau. Aquiu que recebè er aumenatge deths purmèrs Auloronés qui èran pagans. Que s’i a hèit duas copias de’questa escultura excepcionau : er’ua qu’ei presentada a costat, ath passatge Mgr Saurina, er’aute ath musèu arqueologic.

 Eth sarcofague desconegut

 Aqueth sarcofague, que’u trobèn Anne et Pierre-Louis Giannerini, en 1989 : qu’ondrava, tau un blason, eth pati d’ua maison. Que’u datan deth començament deth sègle IVau. Escompte que’u tirèn der aclapat dera necropòli antic. En efèit, desempuish er Edicte de Tolerància der emperaire Constantin, en 313, un notable auloronés, que sia qui’s volha, que’s podè crompar si volè, a Roma o hens eths Pirenèus, un luxuós tahuc paleocrestian, testimòni dera soa navèra religion. Era purmèra sequéncia que hica en scèna un Crist joen, beròi caralissa, qui multiplica eths pans dens ua tista aparada per er apòsto Pèr. Sus era segonda sequéncia (detalh), d’autes personatges estonats i seriós qu’assisteishen a un miracle –ne’s ved pas ací- « eth sacrifici d’Abraam ». Un darrèr fragment –qui n’ei pas representat- qu’evòca ath profèta Danièl ena hòssa deths lions. Aqueths elements deth sarcofague que’s pòden véder ath musèu arqueologic der Ostau deth Patrimòni, mercés ara donacion dera proprietària, Alice Bordenave.

 Un sarcofague ondrat d’ua crotz

 En 2005, que s’i he cavadas preventivas sus eth lòc dera necropòli romana. Alavetz, que descrobín sepulturas navèras der’epòca merovingiana deth VIau ath VIIau sègles. Eth responsable deras cavadas, Luc Wosny, que hiquè en davant qu’un sarcofague de fòrma trapezoïdau « ornat d’ua crotz, que poderé estar sovent er indici der estat d’avançament der enquadrament catolic ». I que’s tròba que er’ua deras sepulturas que presenta ua crotz grèca, dengüèra vededera, sus eth reptant dera cubertèra i, dehens, tralhas de tres crestians, dab un ric mobiliari, especiaument un suberbèth gobelet de veire.

 Adam i Èva acaçats

 En 1997, Pierre Castillou que remarquè, dens er ostau dera pastisseria Artigarrède, creador deth famós « Russe », ua escultura boniqueta. Tirada dera murralha i restaurada, que representa a Èva plan sedusenta i a Adam tenalhat. Ua tròba prodigiosa, per’mor d’estar un aute fragment de tahuc constantinian. Solide, eth proprietari que’s vedè arrecotir tath Paradís de la on estén caçats Adam i Èva. Ne’vs privetz pas deth plaser de l’anar véder ara pastisseria, ath n° 1 dera plaça dera Catedrau.

 Eth carelh crestian

 En 1986, eth Projècte d’Accion Educativa, qui associè eth Collègi Tristan Derème dab er’Universitat de Pau, qu’avè com mira d’iniciar eths escolans ar’arqueologia sus eth site deth ben de Robert Cauhapé. Eth resultat qu’esté espectacular : que s’i descrobí ua villa aquitano-romana, i un escolan que trobè un carelh crestian, ua pèça deras mei notables. En efèit, eth crisme qui vedetz enter dus horats, qu’ei un sigle format dab eras duas purmèras letras deth nom deth Crist, en grèc eth chi i eth ro. Ath proprietari dera villa ne li hasè pas paur que sabossan que, si s’esclairava dab er’òli deth carelh, qu’avè a Jèsus com lutz dera soa vita.

 De Constantin a Sent Grat

 Aqueste sarcofague, mercat d’ua crotz, que confirma er’existéncia d’ua comunautat crestiana, ar epòca deths visigòts i, puish, deths Merovingians, quan eth purmèr avesque d’Iluro èra Gratus. Que s’i sap de Gratus ua sola causa : er an 506, que participè ath Concili d’Agde, dab tots eths avesques dera Novempopulania. Ad aqueth parat, eths pairs conciliars qu’evoquèn er anar deths fidèus, eth celibat deths clèrgues, era paur que tornèssa eth paganisme, era conversion deths judius… Eras legendas, ar entorn dera vita de Sent Grat, que comblan eths mancas der’Istòria. Ne manquetz pas d’espiar, dehòra, er’estatua de bronze deth sent i, dens era catedrau, era soa capèra.